Usuwanie polskich znaków z tekstu – kiedy i dlaczego warto

Polska ortografia jest bogata w znaki diakrytyczne – ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż i ich wielkie odpowiedniki. W codziennym piśmie są niezbędne. W świecie technologii często są źródłem problemów: system legacy zwraca "???" zamiast polskich liter, plik z polską nazwą nie otwiera się na angielskim komputerze, baza danych przechowuje "garsc" zamiast "garść". Usunięcie znaków diakrytycznych to jeden z podstawowych kroków normalizacji danych.

Polskie znaki diakrytyczne – tabela konwersji

Polski alfabet zawiera 9 dodatkowych liter (poza łacińskim alfabetem angielskim). Każda z nich ma swoją "odchudzoną" wersję bez diakrytyku:

Kiedy trzeba usuwać polskie znaki

1. Stare systemy i kodowania znaków

Wiele starszych systemów informatycznych (ERP, systemy magazynowe, systemy bankowe) zostało zaprojektowanych zanim Unicode stał się standardem. Działają one w oparciu o kodowanie ASCII lub starsze kodowania jak ISO-8859-2 (Latin-2) czy CP1250 (Windows-1250). Gdy dane przepływają przez interfejsy między takimi systemami a nowoczesnymi aplikacjami, polskie znaki mogą być zamieniane na znaki zapytania, kwadraty lub losowe znaki.

2. Nazwy plików i folderów

Systemy operacyjne różnie radzą sobie z polskimi znakami w nazwach plików. Windows zazwyczaj bez problemów – ale macOS, Linux i serwery webowe mogą zachowywać się niespójnie, szczególnie gdy pliki są przenoszone przez FTP, ZIP lub narzędzia wiersza poleceń. Nazwy folderów z polskimi znakami bywają też źródłem problemów w ścieżkach Git i skryptach shell.

3. Identyfikatory i kody w bazach danych

Klucze główne, kody produktów, identyfikatory w bazach danych i systemach CRM powinny zawierać wyłącznie znaki ASCII. Kod produktu "Łódź-001" jest niejednoznaczny (ile wersji "Łódź" istnieje?), trudny do wpisania na klawiaturze zagranicznej i może powodować problemy w zapytaniach SQL z nieprawidłowym kodowaniem połączenia.

4. Generowanie loginów i adresów e-mail

Przy automatycznym tworzeniu kont użytkowników z danych osobowych (imię + nazwisko) konieczna jest normalizacja: "Łukasz Żółtański" musi stać się "lukasz.zoltanski" lub podobnym aliasem bez polskich znaków.

5. Hasła i komunikacja przez SMS

Stare bramki SMS wysyłają wiadomości w kodowaniu GSM-7, które nie obsługuje polskich znaków. Wiadomość z polskimi znakami automatycznie przechodzi na UCS-2, co skraca limit z 160 do 70 znaków i podwaja koszt za SMS. Firmy masowo wysyłające SMS-y (sklepy online, banki, urzędy) często celowo usuwają polskie znaki ze swoich komunikatów.

Kiedy NIE usuwać polskich znaków

Usuwanie diakrytyków to operacja nieodwracalna – nie można potem odtworzyć oryginalnego tekstu. Dlatego nigdy nie powinno się jej stosować do:

• Dokumentów prawnych i urzędowych: imiona i nazwiska, adresy, nazwy firm muszą być identyczne z oryginałami
• Treści prezentowanych użytkownikom: artykuły, opisy, etykiety – poprawna polszczyzna jest tu kluczowa
• Danych archiwalnych: oryginalne dane powinny być przechowywane z diakrytykami, a wersja znormalizowana jedynie jako dodatkowe pole do wyszukiwania

Podsumowanie

Polskie litery diakrytyczne (ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż) są niezbędne w codziennym piśmie, ale w systemach informatycznych bywają źródłem problemów z kodowaniem, kompatybilnością i wyszukiwaniem. Usuwanie diakrytyków jest konieczne przy pracy ze starymi systemami legacy, przy tworzeniu nazw plików i loginów, w komunikacji SMS oraz przy generowaniu identyfikatorów. Nigdy nie powinno się natomiast usuwać polskich znaków z dokumentów prawnych i treści prezentowanych użytkownikom – i zawsze warto zachować oryginalną wersję danych.