Kalkulator VAT – jak liczyć netto i brutto. Wzory i przykłady

VAT (podatek od wartości dodanej) to jeden z najważniejszych podatków w Polsce – i jednocześnie jeden z tych, który sprawia najwięcej kłopotów przy obliczeniach. Jak przeliczyć cenę netto na brutto? Jak wyciągnąć netto z brutto? Kiedy stosować VAT 23%, a kiedy 8% lub 5%? Ten artykuł odpowie na te pytania krok po kroku.

Co to jest VAT i jak działa?

VAT (ang. Value Added Tax) to podatek naliczany na każdym etapie obrotu towarami i usługami. W Polsce funkcjonuje od 1993 roku. Dla konsumenta końcowego VAT jest niewidoczny – płaci cenę brutto (z VAT). Dla firm VAT jest neutralny – mogą odliczać VAT zapłacony przy zakupach od VAT należnego ze sprzedaży.

Na paragonie lub fakturze zawsze widnieje cena brutto. Cena netto to kwota przed doliczeniem podatku VAT – to ta, od której naliczany jest podatek.

Stawki VAT w Polsce

Stawka	Zastosowanie
23%	Stawka podstawowa – większość towarów i usług, elektronika, odzież, usługi budowlane
8%	Usługi budowlane związane z budownictwem mieszkaniowym, niektóre artykuły spożywcze, restauracje, hotele
5%	Podstawowe artykuły spożywcze (pieczywo, nabiał, mięso), książki, czasopisma, leki OTC
0%	Eksport towarów, wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT), niektóre usługi finansowe
zw.	Zwolnienie z VAT – usługi medyczne, edukacyjne, finansowe, wynajem nieruchomości mieszkalnych

Wzór: netto na brutto (dodaj VAT)

Chcesz wiedzieć ile zapłacisz jako konsument? Masz cenę netto i musisz dodać VAT.

Wzór: brutto na netto (wyciągnij netto z brutto)

Masz cenę brutto i chcesz wiedzieć ile wynosi netto? To częsta sytuacja przy wystawianiu faktur.

Najczęstszy błąd: liczenie VAT od brutto

Bardzo popularny błąd polega na próbie obliczenia VAT przez pomnożenie ceny brutto przez stawkę procentową. To niepoprawna metoda:

VAT zawsze liczymy od wartości netto (podstawy opodatkowania), nie od brutto. Różnica rośnie wraz ze stawką VAT.

Szybkie przeliczniki pamięciowe

• Netto → brutto przy 23%: pomnóż przez 1,23
• Netto → brutto przy 8%: pomnóż przez 1,08
• Netto → brutto przy 5%: pomnóż przez 1,05
• Brutto → netto przy 23%: podziel przez 1,23
• Brutto → netto przy 8%: podziel przez 1,08
• Brutto → netto przy 5%: podziel przez 1,05

Kiedy jaka stawka VAT? Praktyczne przykłady

VAT 23% – stawka podstawowa

Stosuje się do wszystkich towarów i usług, które nie są objęte niższą stawką lub zwolnieniem. Elektronika, meble, odzież, kosmetyki, usługi informatyczne, reklama, wynajem samochodów – wszystko to 23%.

VAT 8% – żywność przetworzona i usługi

Restauracje i bary (posiłki na miejscu), usługi hotelowe, wody mineralne, soki owocowe, niektóre produkty spożywcze przetworzone, usługi związane z budownictwem mieszkaniowym.

VAT 5% – podstawowe artykuły żywnościowe

Pieczywo, mąka, ryż, makaron, mięso, ryby, nabiał, jaja, owoce i warzywa, książki drukowane i elektroniczne, dziecięce artykuły spożywcze, leki sprzedawane bez recepty.

VAT a faktura – co musi się na niej znaleźć?

Faktura VAT powinna zawierać: wartość netto, stawkę VAT, kwotę VAT i wartość brutto – osobno dla każdej stawki. Jeśli na jednej fakturze są towary z różnymi stawkami VAT, każda stawka musi być wyszczególniona oddzielnie.

Podsumowanie

Przeliczanie VAT sprowadza się do dwóch operacji: mnożenia przez (1 + stawka) przy przejściu netto→brutto i dzielenia przez (1 + stawka) przy przejściu brutto→netto. Kluczowe jest zapamiętanie, że VAT liczymy zawsze od wartości netto, nie brutto. Dla wygody skorzystaj z kalkulatora VAT, który wykona wszystkie obliczenia automatycznie.