Co oznaczają cyfry w numerze PESEL?

Czas czytania: ok. 5 minut | Kategoria: Kalkulatory

Jedenaście cyfr, które towarzyszą Ci całe życie — a mało kto wie, co właściwie mówią. Tymczasem PESEL to zgrabnie zaprojektowany kod: z samego numeru da się odczytać dokładną datę urodzenia i płeć, a ostatnia cyfra pilnuje, żeby żadna literówka nie przeszła niezauważona.

Budowa numeru PESEL — cyfra po cyfrze

Weźmy przykładowy (fikcyjny, ale poprawny) numer 85061203474:

85 — rok urodzenia (1985)
06 — miesiąc (czerwiec); to tutaj kodowane jest też stulecie, o czym niżej
12 — dzień miesiąca
0347 — numer porządkowy; przedostatnia z tych cyfr (czwarta, tu: 7) koduje płeć
4 — cyfra kontrolna

Płeć odczytasz z dziesiątej cyfry całego numeru: parzysta to kobieta, nieparzysta — mężczyzna. W naszym przykładzie 7 = mężczyzna.

Skąd wiadomo, w którym stuleciu ktoś się urodził?

Dwie cyfry roku to za mało, by odróżnić rok 1985 od 2085 — dlatego stulecie ukryto w miesiącu. Do numeru miesiąca dodaje się przesunięcie:

1800–1899: +80 | 1900–1999: +0 | 2000–2099: +20 | 2100–2199: +40 | 2200–2299: +60

Dziecko urodzone w styczniu 2020 ma więc w numerze „20 21 …" — rok 20, miesiąc 21 (czyli styczeń + 20). Dlatego właśnie PESEL-e najmłodszych wyglądają „dziwnie" z miesiącem powyżej 12.

Jak działa cyfra kontrolna?

Pierwsze dziesięć cyfr mnoży się kolejno przez wagi 1, 3, 7, 9, 1, 3, 7, 9, 1, 3, sumuje wyniki i patrzy na ostatnią cyfrę sumy. Cyfra kontrolna to jej dopełnienie do dziesięciu: (10 − suma mod 10) mod 10. Efekt: przestawienie lub przekłamanie jednej cyfry niemal zawsze psuje sumę — i system od razu wychwytuje literówkę. To dlatego formularz bankowy „wie", że wpisany PESEL jest błędny, zanim ktokolwiek go zobaczy.

Sprawdź dowolny numer: walidator policzy sumę kontrolną i odczyta datę urodzenia oraz płeć — wszystko lokalnie w Twojej przeglądarce.

Walidator PESEL →

Kiedy warto zweryfikować PESEL — i kiedy go nie podawać

Weryfikacja przydaje się wszędzie tam, gdzie numer przepisuje człowiek: przy umowach w HR, wnioskach, formularzach medycznych. Kilka sekund sprawdzenia oszczędza korygowania dokumentów. Druga strona medalu: PESEL to dana osobowa. Masz prawo zapytać, na jakiej podstawie ktoś go żąda — obowiązek podania mają wobec Ciebie urzędy, banki, pracodawca czy przychodnia, ale już niekoniecznie sklep internetowy albo wypożyczalnia hulajnóg.

Najczęściej zadawane pytania

Co zawiera numer PESEL?

PESEL koduje datę urodzenia (pierwsze 6 cyfr), numer porządkowy z oznaczeniem płci (cyfry 7–10) oraz cyfrę kontrolną (11. cyfra). Nie zawiera żadnych informacji o miejscu urodzenia ani zameldowania.

Jak z numeru PESEL odczytać płeć?

Decyduje dziesiąta cyfra: parzysta (0, 2, 4, 6, 8) oznacza kobietę, nieparzysta (1, 3, 5, 7, 9) — mężczyznę.

Dlaczego w numerze PESEL miesiąc bywa większy niż 12?

Dla osób urodzonych od 2000 roku do numeru miesiąca dodaje się 20 (styczeń 2000 to „21”). Dla lat 2100+ dodaje się 40, dla 1800–1899 dodano 80. Dzięki temu 6 cyfr wystarcza na pięć stuleci.

Czy PESEL można podawać przy każdej okazji?

Nie. PESEL to dana osobowa chroniona przez RODO — podawaj go tylko tam, gdzie przepis tego wymaga (urząd, bank, pracodawca, przychodnia). Sklep czy serwis internetowy zwykle nie ma podstaw, by o niego prosić.